Grondsop en schuim

Grondsop en schuim
Over verbeelding en filosofie

Wat men meestal onder filosofie verstaat,
Is eigenlijk niet meer dan het grondsop
Dat overblijft na het bruisen van de verbeelding.
Frans Hemsterhuis

Filosofie gaat over de grote vragen. Filosofie begint met verwondering. Soms lijkt de verwondering in de praktijk van het filosoferen op de achtergrond te verdwijnen. De filosofie begint met het bruisen van de verbeelding maar wat er overblijft is niet veel meer dan wat analytisch grondsop. Dit is in ieder geval mijn interpretatie van het bovengenoemde citaat van Frans Hemsterhuis.
Wat te doen? Kan de filosofie weer bruisen? Kan een filosofie bruisen zonder dat we uiteindelijk achterblijven met grondsop?
Misschien moeten we eerst eens kijken waar dat grondsop vandaan komt en hoe het er uit ziet om daarna te kijken hoe we de filosofie weer kunnen laten bruisen van de verbeelding.
Lees verder >>

Categorie: metafysica
|

Stelen mag niet. Of toch wel?

Column door Gigi Schuiten

Warm en moe til ik de boodschappentassen van mijn stuur en uit het krat voorop mijn fiets. Ik zet ze op de grond, sluit het slot rond het achterwiel af, en gebruik daarna de tweede sleutel aan de hanger om het frame en het voorwiel met een dikke ketting aan een Amsterdamse brug te ketenen. Verstrooid steek ik de sleutel daarna weer in het Abusslot, maar dat merk ik pas als ik de volgende dag mijn fiets en sleutels kwijt ben. Aangifte hoef ik niet te doen: ik heb mijn fijne opoefiets cadeau gedaan aan een toevallige passant, die hem kon gebruiken. Althans, dat moet mijn conclusie zijn als ik afga op de roep die steeds luider over het internet schalt wanneer het gaat om auteursrecht op artikelen.

Zo ligt het dagblad Trouw momenteel onder vuur omdat het de jacht heeft ingezet op schenders van dat recht. Websites die artikelen van de krant zonder toestemming hebben overgenomen, worden opgespoord en krijgen een brief van een advocaat en een factuur voor het ongeoorloofd doorpubliceren; in de volksmond ook wel diefstal genoemd. En stelen mag niet, dat weten we allemaal. Dat staat immers in het Nederlands Wetboek, en in de Bijbel bovendien. Maar op het internet is iets geks aan de hand. Daar moet stelen eigenlijk maar wel mogen, is de groeiende opinie.
De reden? Internet draait om het verspreiden en delen van informatie. Daar is geen speld tussen te krijgen. Maar dat is nog steeds géén vrijbrief voor het schaamteloos jatten van teksten van anderen. Nee, het gaat natuurlijk om het toegankelijk maken van het medium - en daarmee de beschikbare informatie - voor iedereen, zoals XS4ALL als eerste Nederlandse provider indertijd zo goed begreep en in zijn naam tot uitdrukking bracht. Iedereen die het zich kan veroorloven, heeft toegang tot het internet – en voor wie het zich niet kan veroorloven zijn er mogelijkheden om gratis te surfen in bijvoorbeeld de openbare bibliotheek. Hoe die mooie, idealistische gedachte in de loop der jaren is uitgegroeid tot het breed aanvaarde – en stiekem nogal communistische - idee dat alles op het internet van iedereen is, blijft een raadsel.
Lees verder >>

Categorie: ethiek
|

Een herkansing voor de journalistiek

Essay door Gigi Schuiten

Vaak vrees ik over te komen als een opdringerige Jehovagetuige, die met haar voet tussen de deur maar van geen wijken weet. Ik vind het steeds vervelender, steeds moeilijker ook, het onderwerp aan te snijden omdat het zo lastig is de gesprekspartner of lezer er werkelijk voor te interesseren. Zelfs mijn meest betrokken en geëngageerde vrienden halen na de conclusie dat het inderdaad verschrikkelijk is gesteld met de staat en de toekomst van de journalistiek, hun schouders op, trekken het bijpassende begrafenisgezicht en gaan dan weer over tot de orde van een veel vrolijkere dag. Maar hoe ongemakkelijk ik me ook op mijn eigenhandig getimmerde zeepkist voel; ik dwing mezelf alsmaar weer erop te klauteren.

Op de lagere school al droomde ik ervan journalist te worden. Geen onlogisch of verrassende wens gezien mijn enorme dorst naar kennis. Zoals het een twaalfjarige betaamt, had ik een erg rooskleurig plaatje van het vak. Natuurlijk zou ik moeiteloos toegang krijgen tot de groten der aarde, scherpe maar eerlijke portretten schetsen, en keer op keer opzienbarende onthullingen op mijn naam schrijven. Ik zou de getuige worden.
Een kwart eeuw later is mijn beeld van de journalistiek royaal ingehaald door de realiteit van de dagelijkse praktijk. Maar de gedachte dat iedere journalist in de kern van zijn wezen een getuige moet zijn, is gebleven. De journalistiek vormt de alziende ogen en alhorende oren voor het publiek. Zij moet zien, opmerken, verbanden leggen, interpreteren en betekenis geven aan informatie. Ik geloof nog steeds dat er in iedere journalist een heilig vuur moet branden dat hem er toe aanzet telkens op jacht te gaan naar een nieuw verhaal. Veel, zo niet de meeste verslaggevers zullen deze bezieling ongetwijfeld – hopelijk - in zich dragen. Het gros krijgt alleen niet meer de kans daar iets mee te doen; tegenwoordig moet alles snel, sneller, snelst, en is het veel minder de inhoud dan de ‘marktwaarde’ van het artikel dat telt.
Lees verder >>

Categorie: cultuurfilosofie
vorige in deze categorie |

Toneel

Zus Nietzsche hoofdrol in reading over nazisme

Nieuws door Gigi Schuiten

Zo’n zeventig jaar na het begin van de Tweede Wereldoorlog komen Kiek Houthijsen en Ton Vorstenbosch met een trilogie over het nazisme. In de nieuwe toneelteksten staan drie vrouwen en hun antisemitische en racistische denkbeelden centraal. Elisabeth Nietzsche, de zus van de bekende filosoof, bijt het spits af in ‘Ik ben Nietzsche!’. Op vertoon van het theaterkaartje krijgt de toeschouwer bovendien een speciale korting op de toegangsprijs van het Joods Historisch Museum in Amsterdam.

‘Ik ben Nietzsche!’ is een reading van het historische toneelstuk dat Houthuijsen en Vorstenbosch schreven over Elisabeth Nietzsche. Zij verdraaide Nietzsche’s theorieën tot antisemitische propaganda en leverde dit aan de nazi’s uit. Zo koppelde ze onder andere het begrip übermensch aan het Germaanse ras. Elisabeth verwoordt in het stuk hoe een groot gedeelte van het volk toentertijd dacht.
Lees verder >>

Categorie: nieuws
|

Een tweede leven?

Essay door Gigi Schuiten

Hoe eigen is de eigen identiteit? Om een antwoord op die vraag te vinden, plaatste de New Yorkse schrijfster Nancy Weber in 1973 een contactadvertentie in The Village Voice waarin ze haar leven en identiteit te ruil aanbood. Het experiment liep al na een week stuk maar leverde evengoed genoeg materiaal voor haar boek The life swap op. Later was Webers advertentie de inspiratiebron voor zowel het essay Zielsverhuizing van Rudy Kousbroek als het toneelstuk en de film Een maand later. Het is één van de weinige films waarvan bepaalde fragmenten mijn gedachten nog steeds onverhoeds overvallen.

Ik kon niet kiezen. Ik wilde zowel het uitbundige en spannende leven van Monique van der Ven als het warme en huiselijke bestaan van Renée Soutendijk. Gespannen volgde ik de verwikkelingen van de journaliste en de huisvrouw in hun tweede leven, benieuwd naar het hoe en waarom van hun uiteindelijke keuze. Ik was razend teleurgesteld toen plotseling de aftiteling begon voordat ze een besluit hadden genomen. Toch is het precies dat akelige, open einde waardoor ik bewust na ging denken over mijn eigen identiteit, en voor het eerst antwoorden durfde te formuleren op de vragen wie ben ik en hoe wil ik mijn leven vormgeven.
Ook in de eerste virtuele documentaire My Second Life van filmmaker Douglas Gayeton, die op donderdag 6 november zijn Nederlandse tv-première bij de VPRO beleefde, staat het inwisselen van de ene identiteit voor een andere centraal. Alleen gaat het hier niet om het verruilen van het eigen leven voor dat van een ander, maar om het sublimeren van de persoonlijke identiteit. Ruim twintig jaar later intrigeert deze zoektocht van Molotov Alva me minstens zo sterk als indertijd die van Monika en Liesbeth. Maar waar ik toen aangespoord werd nog popelender en verwachtingsvoller in de startblokken te gaan staan om eindelijk, o eindelijk aan mijn echte leven te beginnen, bekruipt me tijdens deze documentaire eerder een wat lankmoedige Weltschmerz. Wat Gayeton in deze knap gemaakte film te vertellen heeft, is geen hoopvolle of bemoedigende boodschap. In deze beschouwing over het leven in de virtuele driedimensionale wereld Second Life verhaalt hij vooral van eenzaamheid, onvermogen en wanhoop.
Lees verder >>

Categorie: cultuurfilosofie
| volgende in deze categorie