Categorie: existentialisme
vorige in deze categorie | volgende in deze categorie

Tijd is de openbaring van de verandering

Esssay door Gigi Schuiten

Op mijn bureau staat een wekkertje. De secondewijzer tikt zacht en het klokje wekt me met lieflijke vogelgeluiden. Het is roze en een beetje kitsch, en in geen enkel opzicht eng behalve dan dat het zo nadrukkelijk de tijd wegtikt. Als ik naar de wijzerplaat kijk dan gapen verleden en toekomst me ongegeneerd aan, maar dit moment is al verdwenen voor ik er mijn aandacht op heb gericht. Het lijkt een beetje op schieten op kermis; de konijntjes spurten voorbij en je doelwit is al gevlogen voor je vingers grip rond de trekker hebben gekregen. Maar er is wel telkens een nieuw konijntje en zo gaat het ook met het beleven van tijd.

Als ik afga op de klok, dan is tijd altijd en overal hetzelfde. De ene minuut duurt even lang als het andere, het volgende uur is echt niet korter dan het voorgaande. Toch is mijn beleving van tijd een heel andere. Het uur dat ik laatst in de stoel van de mondhygiëniste doorbracht, duurde heus een stuk langer dan het extra uurtje dat ik vanochtend nog gelukzalig dagdromend in bed verpoosde. Ik vind tijd dan ook geen statisch en extern fenomeen maar vooral een intern en psychologisch verschijnsel. En mijn tijd loopt in de meeste gevallen helemaal niet synchroon met de tijd van anderen. Ik ben extreem gevoelig voor prikkels en veranderingen, en die koppel ik aan tijd. Ik denk dat iedereen dat doet en daarom kwam ik een poosje geleden op het idee dat tijd als volgt gedefinieerd kan worden: tijd is de openbaring van verandering.


Verhapstukken
Wanneer het een poosje stortregent en het daarna weer lekker zonnig wordt, dan ervaar ik de verschillen daartussen als dusdanig groot, dat ik me moeiteloos voor kan stellen dat het over twee verschillende dagen gaat - en dat dan ook echt zo ervaar. De ochtend met regen was gisteren en de middag met zon is vandaag. Gelijktijdig verschuift ook alles wat ik tijdens die regenbui heb gedaan, mee naar het tijdsbesef van het verleden. Dus komt het nogal eens voor dat ik me vergis in hoe lang het is geleden dat ik iemand heb gezien of gesproken.
Hoe meer gebeurtenissen op een dag, des te ruimer mijn ervaring van tijd. Wat er gebeurt als ik een weekend mijn agenda vol met afspraken schrijf, laat zich raden. Zo'n weekend wordt in mijn hoofd al snel een week of langer. Schijnbaar kan ik niet verhapstukken dat zo veel veranderingen zich ook binnen het tijdsbestek van enige uren af kunnen spelen en heeft mijn psyche een leuk trucje bedacht daar mee om te gaan.
Nu en dan ontmoet ik iemand met wie ik bijna gelijk loop. Of die een ritme heeft dat nog meer van de reguliere kalender en klok afwijkt dan het mijne. Mijn gekke dode Das presteerde het bijvoorbeeld me te bellen dat hij me wilde zien, terwijl ik nog nauwelijks zijn straat uit was gefietst. Dat stoorde me nooit, en maakte me altijd erg aan het lachen. Ik begreep dat wel.

Naar zijn mallemoer
Na zijn overlijden veranderde de tijd ook. Toen Mars een maand dood was, had ik het gevoel dat ik al wel een jaar verdrietig was en kon ik me helemaal niet voorstellen dat het echt nog maar kalendermaand geleden was. Gelijktijdig miste ik hem zo, dat de dagen tergend langzaam voorbij kropen. Wat ik wist van uren, dagen, weken, maanden en jaren klopte helemaal niet meer met mijn beleving. Sindsdien is het concept tijd dan ook echt helemaal naar zijn mallemoer in mijn hoofd. Ergens vind ik dat wel een lief cadeautje van mijn dode vriendje.
Het heeft me geleerd dat tijd geen vaststaand feit is, maar wordt aangestuurd door emoties en verlangens. Dat spreekt me een stuk meer aan dan zo'n wijzerplaat waarop de seconden wegtikken en het leven in hapklare punten wordt verdeeld. Natuurlijk heb ik ook verplichtingen en kan ik me niet altijd aan het tijdsbeeld van anderen onttrekken. Maar zodra ik kan, stap ik terug in mijn tijd. Dat doe ik niet eens bewust, het gebeurt gewoon. En toegegeven: ik doe weinig om dat tegen te gaan. Het is wel lekker zo.
Met het vervagen van klok en kalender, vervaagt ook het moeten. Ik mag meer nu ik me steeds vaker ontworstel aan het strakke regime van horloges en agenda's. Ik eet als ik trek heb, niet wanneer het carillon etenstijd slaat. Ik heb daardoor niet meer tijd dan iemand anders maar wel meer ruimte om in mijn plezierige ritme te leven. Want dat is hoe wij de klok gebruiken, we geven er onze levensruimte mee aan.